«Τί οὖν ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν;» (Προς Ρωμαίους 9:19): Ποιος μιλάει στο εδάφιο και τι απαντά ο Παύλος για την ευθύνη του ανθρώπου

Κύριος Ερευνητής, Δημιουργός της Πλατφόρμας Υπολογιστικής Θεολογίας NoBias και Μεθοδολογικός Ελεγκτής της Έρευνας: Ηλίας Δ. Καπετανάκης (ORCID: 0009-0009-2426-0716)

Ταυτότητα Πλατφόρμας και Ρόλος του Ερευνητή: Η παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε στην Πλατφόρμα και τον Επιστημονικό Σταθμό Εργασίας Υπολογιστικής Θεολογίας NoBias (nobias.gr), η οποία εξετάζει το αρχαίο ελληνικό κείμενο της Καινής Διαθήκης, της Μετάφρασης των Εβδομήκοντα, του Εβραϊκού Μασορητικού κειμένου και των Χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας ως ένα ενιαίο σύστημα δεδομένων και νοηματικής συνοχής. Στην αρχιτεκτονική του συστήματος, η εξαντλητική σάρωση των αρχαίων χειρογράφων, η διασταύρωση όλων των εμφανίσεων κάθε λέξης και ο έλεγχος της λογικής συνέπειας εκτελούνται αυτοματοποιημένα από τον αλγόριθμο της πλατφόρμας NoBias, ενώ ο ερευνητής Ηλίας Δ. Καπετανάκης καθορίζει τους ιστορικοκριτικούς κανόνες ελέγχου και ασκεί τον μεθοδολογικό και φιλολογικό έλεγχο επί των αποτελεσμάτων, ώστε κάθε συμπέρασμα να πηγάζει αποκλειστικά από τα πρωτογενή κειμενικά δεδομένα χωρίς θεολογικές προκαταλήψεις.

Περίληψη: Όταν κάποιος διαβάζει αποσπασματικά το Προς Ρωμαίους 9:19, μπορεί εύκολα να νομίσει ότι ο απόστολος Παύλος παρουσιάζει τον άνθρωπο σαν μια μαριονέτα που δεν φέρει καμία ευθύνη για τις πράξεις του. Η προσεκτική εξέταση του αρχαίου κειμένου αποκαλύπτει όμως ότι τα ερωτήματα αυτού του στίχου ανήκουν σε έναν φανταστικό συνομιλητή που φέρνει μια ειρωνική ένσταση στον Παύλο. Ερευνώντας τους αρχαιότερους παπύρους του 2ου και 3ου αιώνα, τις επιστολές της ελληνιστικής εποχής, τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα και τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας, βλέπουμε καθαρά πώς ο Παύλος ανατρέπει αυτή τη μοιρολατρική αντίληψη και δείχνει ότι η ακαταγώνιστη απόφαση του Θεού υπηρετεί έναν τελικό σκοπό μακροθυμίας και ελέους για όλους τους ανθρώπους.

Αρχαίο Κείμενο, Καθαρή Μετάφραση και Εκτεταμένη Ερμηνευτική Απόδοση

Αρχαίο Κείμενο (Προς Ρωμαίους 9:19): «Ἐρεῖς μοι οὖν· τί [οὖν] ἔτι μέμφεται; τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν;» (Προς Ρωμαίους 9:19)

Καθαρή Μετάφραση (NoBias): «Θα πεις σε εμένα λοιπόν: Γιατί λοιπόν ακόμη κατηγορεί; Στο άλλωστε βούλημά του ποιος έχει αντισταθεί;»

Εκτεταμένη Ερμηνευτική Απόδοση (NoBias): «Θα μου φέρεις λοιπόν την εξής ένσταση: Αφού ο Θεός αποφασίζει ποιον θα ελεήσει και ποιον θα αφήσει να σκληρυνθεί, γιατί τότε εξακολουθεί να κατηγορεί τον άνθρωπο και να του ζητάει ευθύνες για την απιστία του; Άλλωστε, ποιος άνθρωπος μπόρεσε ποτέ να σταθεί απέναντι στην κυρίαρχη απόφαση του Θεού και να βγει νικητής;»

1. Ποιος μιλάει στο Προς Ρωμαίους 9:19; Η παγίδα της αποσπασματικής ανάγνωσης

Ένα βαθύ ερώτημα απασχολεί τους αναγνώστες εδώ και αιώνες. Στο προηγούμενο εδάφιο ο Παύλος έγραψε ότι ο Θεός ελεεί όποιον θέλει και σκληρύνει όποιον θέλει (Προς Ρωμαίους 9:18), φέρνοντας ως παράδειγμα τον Φαραώ της Αιγύπτου. Αν ισχύει αυτό, γιατί ο Θεός εξακολουθεί να κατηγορεί τον άνθρωπο; Ποιος μπόρεσε ποτέ να νικήσει το θέλημά Του; Πολλοί διαβάζουν αυτά τα δύο ερωτήματα του Προς Ρωμαίους 9:19 σαν να ήταν η προσωπική διδασκαλία του Παύλου. Μια τέτοια ανάγνωση οδηγεί κατευθείαν στη μοιρολατρία. Ο άνθρωπος μοιάζει με άβουλο πιόνι.

Το αρχαίο κείμενο όμως δείχνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Οι τρεις πρώτες λέξεις του στίχου λύνουν αμέσως την παρεξήγηση: «Ἐρεῖς μοι οὖν», δηλαδή «Θα πεις σε εμένα λοιπόν». Το ρήμα «Ἐρεῖς» («θα πεις») δείχνει ότι ο Παύλος απευθύνεται σε ένα δεύτερο πρόσωπο. Ο απόστολος χρησιμοποιεί εδώ έναν ζωντανό τρόπο διδασκαλίας που ήταν πολύ γνωστός στον ελληνιστικό κόσμο του 1ου αιώνα, τη λεγόμενη «διατριβή». Φανταστείτε έναν ομιλητή σε μια δημόσια πλατεία της αρχαιότητας. Αντί να μιλάει μονότονα, ο ομιλητής ζωντανεύει τον λόγο του. Δίνει τον λόγο σε έναν φανταστικό ακροατή που πετάγεται από το πλήθος για να φέρει μια ένσταση.

Ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος χρησιμοποιεί ακριβώς την ίδια έκφραση στις ομιλίες του («Ἐρεῖς μοι...», Διατριβές 2.12.24), ενώ ο ίδιος ο Παύλος επαναλαμβάνει την ίδια φράση δύο κεφάλαια παρακάτω: «Ἐρεῖς οὖν· ἐξεκλάσθησαν κλάδοι ἵνα ἐγὼ ἐγκεντρισθῶ» (Προς Ρωμαίους 11:19). Επομένως, τα ερωτήματα «Γιατί λοιπόν ακόμη κατηγορεί;» και «Στο βούλημά Του ποιος έχει αντισταθεί;» δεν είναι το συμπέρασμα του Παύλου. Είναι η ειρωνική δικαιολογία ενός ανθρώπου που προσπαθεί να αποποιηθεί τις δικές του ευθύνες και να ρίξει το φταίξιμο της απιστίας του στον Θεό.

2. Η μαρτυρία των αρχαιότερων παπύρων και χειρογράφων

Πριν εξετάσουμε τις λέξεις του εδαφίου μία προς μία, η έρευνα στην Πλατφόρμα Υπολογιστικής Θεολογίας NoBias ελέγχει πώς σώζεται ο στίχος στα αρχαία χειρόγραφα του Ινστιτούτου Κειμενικής Έρευνας της Καινής Διαθήκης (INTF). Το κείμενο παρουσιάζει εξαιρετική σταθερότητα. Σώζεται στον αρχαιότερο πάπυρο των επιστολών του Παύλου, τον Πάπυρο P46 (γύρω στο 200 μ.Χ.), καθώς και στον Πάπυρο P131 του 3ου αιώνα. Εμφανίζεται επίσης σε όλους τους μεγάλους κώδικες του 4ου και 5ου αιώνα, δηλαδή στον Σιναϊτικό (01 / א), στον Αλεξανδρινό (02 / A), στον Βατικανό (03 / B), στον Κώδικα Εφραίμ (04 / C) και στον Κλαρομοντανό (06 / D).

Καμία λέξη του εδαφίου δεν αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη. Υπάρχει μόνο μία μικρή αλλά πολύ ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια στην πέμπτη λέξη του στίχου, στο δεύτερο «[οὖν]» («λοιπόν»). Ο Πάπυρος P46 του 200 μ.Χ., ο Βατικανός κώδικας (B) και ο Κλαρομοντανός (D) γράφουν δύο φορές τη λέξη «οὖν» μέσα στην ίδια πρόταση: «Ἐρεῖς μοι οὖν· τί οὖν ἔτι μέμφεται;» («Θα πεις σε εμένα λοιπόν: Γιατί λοιπόν ακόμη κατηγορεί;»). Αργότερα, ορισμένοι αντιγραφείς στον Σιναϊτικό (א) και στον Αλεξανδρινό κώδικα (A) αφαίρεσαν το δεύτερο «οὖν» επειδή θεώρησαν ότι η επανάληψη της ίδιας λέξης σε τόσο μικρή απόσταση δεν ακουγόταν ωραία. Κι όμως, αυτό το διπλό «λοιπόν» των αρχαιότερων χειρογράφων είναι ολοζώντανο. Αποτυπώνει με απόλυτο ρεαλισμό τον προφορικό, ανυπόμονο και επιθετικό τόνο του συνομιλητή που διακόπτει τον Παύλο!

3. Τι σημαίνει το ρήμα «μέμφεται» στην Καινή Διαθήκη και στους Εβδομήκοντα

Η πρώτη ερώτηση του συνομιλητή είναι κοφτή: «τί οὖν ἔτι μέμφεται;», δηλαδή «Γιατί λοιπόν ακόμη κατηγορεί;». Το αρχαίο ρήμα «μέμφομαι» (από όπου προέρχεται και η σημερινή ελληνική λέξη «μομφή») σημαίνει «βρίσκω ψεγάδι σε κάποιον, τον ψέγω, τον κατηγορώ ως ηθικά υπεύθυνο». Στη Μετάφραση των Εβδομήκοντα το ρήμα αυτό εμφανίζεται τρεις φορές. Στο Σοφία Σειράχ 11:7 (Ο') διαβάζουμε τη σοφή προτροπή «πρὶν ἐξετάσῃς μὴ μέμψῃ, νόησον πρῶτον καὶ τότε ἐπιτίμα» («πριν εξετάσεις ένα θέμα μην κατηγορήσεις· κατανόησε πρώτα και τότε επίπληξε»). Εμφανίζεται επίσης στο Σοφία Σειράχ 41:7 (Ο') και στο Β' Μακκαβαίων 2:7 (Ο'), όπου ο προφήτης Ιερεμίας επιπλήττει («μεμψάμενος αὐτοῖς») εκείνους που έψαχναν εξωτερικά θρησκευτικά σύμβολα αντί να περιμένουν τη μετάνοια και το έλεος του Θεού.

Στην Καινή Διαθήκη το ρήμα «μέμφομαι» είναι σπάνιο. Εμφανίζεται μόνο δύο φορές σε ολόκληρο το κείμενο. Η πρώτη φορά είναι εδώ, στο Προς Ρωμαίους 9:19. Η δεύτερη φορά βρίσκεται στο Προς Εβραίους 8:8, όπου το κείμενο παραθέτει την προφητεία του Ιερεμίας 38:31-32 (Ο') / Ιερεμίας 31:31-32 (Μασορητικό): «μεμφόμενος γὰρ αὐτοὺς λέγει· ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει κύριος, καὶ συντελέσω ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον Ἰούδα διαθήκην καινήν». Αυτή η σύνδεση των δύο εδαφίων ρίχνει άπλετο φως στο νόημα της λέξης. Όταν ο Θεός «μέμφεται» τον λαό Ισραήλ επειδή δεν έμεινε πιστός στη διαθήκη Του, η μομφή αυτή δεν έχει σκοπό να εξοντώσει τον άνθρωπο. Είναι η ειλικρινής διάγνωση του γιατρού που δείχνει την ασθένεια της αθέτησης, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για τη νέα διαθήκη της χάρης, όπου οι νόμοι του Θεού γράφονται πλέον μέσα στις καρδιές των ανθρώπων (Προς Εβραίους 8:10).

4. Η διαφορά ανάμεσα στο «βούλημα» και στο «θέλημα» και η σημασία του «ἀνθέστηκεν»

Ο συνομιλητής του Παύλου στηρίζει την ένστασή του σε μια δεύτερη ερώτηση: «τῷ γὰρ βουλήματι αὐτοῦ τίς ἀνθέστηκεν;» («Στο άλλωστε βούλημά του ποιος έχει αντισταθεί;»). Εδώ η επιλογή των λέξεων κρύβει ένα κρίσιμο μυστικό. Στην Καινή Διαθήκη η συνηθισμένη λέξη για τη θέληση του Θεού είναι το «θέλημα», το οποίο εμφανίζεται εξήντα δύο φορές και δηλώνει αυτό που επιθυμεί ηθικά ο Θεός να κάνουν οι άνθρωποι (όπως το να αγαπούν, να λένε την αλήθεια και να αποφεύγουν το κακό). Αντίθετα, εδώ το κείμενο χρησιμοποιεί τη σπάνια λέξη «βούλημα», η οποία εμφανίζεται μόλις τρεις φορές σε ολόκληρη την Καινή Διαθήκη!

Τι σήμαινε η λέξη «βούλημα» στην καθημερινή γλώσσα του 1ου αιώνα; Στα έργα του Πλάτωνα (Νόμοι 769d, 802c), του Αριστοτέλη και του ιστορικού Πολύβιου (6.15.4), καθώς και στα δημόσια έγγραφα και στους παπύρους της ρωμαϊκής Αιγύπτου (όπως οι πάπυροι BGU 361 και P.Oxy. 907), το «βούλημα» δηλώνει τη συγκεκριμένη, μελετημένη απόφαση και το σχέδιο δράσης ενός κυβερνήτη, ενός νομοθέτη ή μιας αρχής. Το ίδιο ακριβώς βλέπουμε και στις άλλες δύο εμφανίσεις της λέξης στην Καινή Διαθήκη. Στις Πράξεις των Αποστόλων 27:43, κατά τη διάρκεια του ναυαγίου, οι στρατιώτες είχαν πάρει την απόφαση να σκοτώσουν τους φυλακισμένους, αλλά ο εκατόνταρχος, θέλοντας να διασώσει τον Παύλο, «ἐκώλυσεν αὐτοὺς τοῦ βουλήματος» («τους εμπόδισε από το σχέδιό τους»). Στην Α' Πέτρου 4:3 δηλώνει τον αποφασισμένο τρόπο ζωής των εθνών, ενώ στη Μετάφραση των Εβδομήκοντα απαντά στο Παροιμίαι 9:10 (Ο') / Παροιμίαι 9:10 (Μασορητικό) («βούλημα ἁγίων σύνεσις»), στο Β' Μακκαβαίων 15:5 (Ο') και στο Δ' Μακκαβαίων 8:18 (Ο').

Δίπλα στη λέξη «βουλήματι» στέκεται το ρήμα «ἀνθέστηκεν» («έχει αντισταθεί»). Στην αρχαία ελληνική γλώσσα, ο χρόνος αυτός (παρακείμενος του ρήματος «ἀνθίστημι») δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος προσπάθησε κάποτε να φέρει αντίρρηση. Σημαίνει ότι κάποιος στάθηκε απέναντι ως αντίπαλος και παραμένει όρθιος ως νικητής! Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική. Οι άνθρωποι αντιτίθενται καθημερινά στο ηθικό «θέλημα» του Θεού όταν αμαρτάνουν. Κανείς όμως δεν μπόρεσε ποτέ να σταθεί απέναντι στο «βούλημα» του Θεού (δηλαδή στο μεγάλο ιστορικό σχέδιο της θείας οικονομίας) και να το ματαιώσει. Ο συνομιλητής του Παύλου επαναλαμβάνει εδώ γνωστές εκφράσεις της Παλαιάς Διαθήκης, όπως την προσευχή του Ιωσαφάτ στο Β' Παραλειπομένων 20:6 (Ο') / Β' Παραλειπομένων 20:6 (Μασορητικό) («ἐν τῇ χειρί σου ἰσχὺς καὶ δυναστεία, καὶ οὐκ ἔστιν πρὸς σὲ ἀντιστῆναι»), τα λόγια του Ιώβ στο Ιώβ 9:12, 19 (Ο') / Ιώβ 9:12, 19 (Μασορητικό) («τίς οὖν ἀντιστήσεται τῷ κρίματι αὐτοῦ;») και στο Ιώβ 23:13 (Ο') / Ιώβ 23:13 (Μασορητικό), καθώς και τη διακήρυξη του Ησαΐας 46:10 (Ο') / Ησαΐας 46:10 (Μασορητικό): «βουλή μου στήσεται, καὶ πάντα, ὅσα βεβούλευμαι, ποιήσω» («η απόφασή μου θα σταθεί και όλα όσα έχω σχεδιάσει θα τα πραγματοποιήσω»).

5. Τα Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας (Κουμράν): Ο πηλός και η απόφαση του Πλάστη

Η εξέταση των 997 χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας (Κουμράν) μας επιτρέπει να ακούσουμε πώς ακριβώς συζητούσαν αυτά τα ερωτήματα οι Ιουδαίοι της εποχής του Παύλου. Πρώτα απ' όλα, το εδάφιο του Ησαΐας 46:10 (Μασορητικό) για την αμετάκλητη βουλή του Θεού («η βουλή μου θα σταθεί») βρέθηκε γραμμένο σε τέσσερις διαφορετικούς αρχαίους κυλίνδρους του Κουμράν: στον Μεγάλο Κύλινδρο του Ησαΐα (1QIsaa, στήλη 39, γραμμές 14-15), καθώς και στους κυλίνδρους 1Q8 (απόσπασμα 20, γραμμές 8-9), 4Q57 (4QIsac, απόσπασμα 27, γραμμές 36-37) και 4Q58 (4QIsad, απόσπασμα 2, γραμμές 14-15).

Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι αυτό που βρίσκουμε στους ύμνους και στους κανόνες της ίδιας της κοινότητας του Κουμράν. Εκεί οι συγγραφείς συνδέουν ακριβώς τις δύο εικόνες που χρησιμοποιεί ο Παύλος στα εδάφια Προς Ρωμαίους 9:19-21: την ακαταγώνιστη απόφαση του Θεού και την αδυναμία του πήλινου ανθρώπου να αντιμιλήσει στον Πλάστη του! Στον «Κανόνα της Κοινότητας» (1QS, στήλη 11, γραμμές 17-22) διαβάζουμε: «Διότι χωρίς Εσένα δεν τελειοποιείται καμία οδός και χωρίς το θέλημά Σου δεν γίνεται τίποτα... Και δεν υπάρχει κανείς άλλος εκτός από Εσένα για να αντιλέξει στη βουλή Σου... Τι θα αντιλέξει ο πηλός και το πλάσμα του χεριού και ποια βουλή θα κατανοήσει;». Παρόμοιες φράσεις συναντούμε και στους «Ευχαριστήριους Ύμνους» του Κουμράν (1QHa 11:25, 12:14, 12:30 και 18:4-5).

Εδώ όμως φαίνεται η τεράστια διαφορά ανάμεσα στην κλειστή κοινότητα του Κουμράν και στον απόστολο Παύλο. Η κοινότητα του Κουμράν πίστευε σε έναν απόλυτο προορισμό, θεωρώντας ότι ο Θεός έπλασε εξαρχής τους «υιούς του φωτός» για σωτηρία και τους «υιούς του σκότους» για οριστικό αφανισμό. Ο φανταστικός συνομιλητής του Προς Ρωμαίους 9:19 πατάει πάνω σε αυτή τη μοιρολατρική λογική και ρωτάει προκλητικά: «Αφού κανείς δεν μπορεί να σταθεί απέναντι στην απόφαση του Θεού, γιατί μας κατηγορεί ακόμα;». Πώς του απαντά ο Παύλος;

6. Η απάντηση του Παύλου και το αντίθετο εννοιολογικό ζεύγος: Από τη μακροθυμία στο έλεος για όλους

Ο Παύλος απορρίπτει αμέσως το μοιρολατρικό συμπέρασμα του συνομιλητή του. Στα εδάφια που ακολουθούν, από το Προς Ρωμαίους 9:20 μέχρι το τέλος του κεφαλαίου 11, ξεδιπλώνει την απάντησή του σε τέσσερα καθαρά βήματα που λύνουν κάθε απορία.

Στο πρώτο βήμα (Προς Ρωμαίους 9:20-21), ο Παύλος απαντά με την έντονη λέξη «μενοῦνγε», που σημαίνει «Κάθε άλλο! Αντίθετα μάλιστα, ω άνθρωπε, εσύ ποιος είσαι που αντιμιλάς στον Θεό;». Για να εξηγήσει τη θέση του, φέρνει την εικόνα του αγγειοπλάστη (του κεραμέα) και του πηλού, μια εικόνα γνωστή από το Ιερεμίας 18:6 (Ο') / Ιερεμίας 18:6 (Μασορητικό) και το Ησαΐας 29:16 (Ο') / Ησαΐας 29:16 (Μασορητικό). Όταν ένας αγγειοπλάστης φτιάχνει από το ίδιο ζυμάρι πηλού («ἐκ τοῦ αὐτοῦ φυράματος») ένα σκεύος για επίσημη χρήση («εἰς τιμήν») και ένα σκεύος για απλή καθημερινή υπηρεσία («εἰς ἀτιμίαν»), δεν το κάνει επειδή μισεί το δεύτερο σκεύος. Το κάνει επειδή κάθε σκεύος επιτελεί έναν διαφορετικό λειτουργικό ρόλο μέσα στο ίδιο σπίτι! Έτσι και στην ιστορία της σωτηρίας, ο Θεός έχει την κυρίαρχη εξουσία να αναθέτει διαφορετικούς ιστορικούς ρόλους.

Στο δεύτερο βήμα (Προς Ρωμαίους 9:22-24), ο Παύλος αποκαλύπτει πώς πραγματικά φέρθηκε ο Θεός στον Φαραώ και σε όσους απείθησαν. Ο Θεός δεν έσπρωξε κανέναν στο κακό. Αντίθετα, «ἤνεγκεν ἐν πολλῇ μακροθυμίᾳ» («ανέχθηκε με πολλή μακροθυμία») εκείνους που με τη στάση τους έγιναν σκεύη οργής, με σκοπό να φανερώσει τον πλούτο της δόξας Του στα σκεύη του ελέους, τα οποία κάλεσε όχι μόνο από τους Ιουδαίους αλλά και από όλα τα έθνη.

Στο τρίτο βήμα (Προς Ρωμαίους 9:30-32, 10:3 και 10:21), ο Παύλος δείχνει γιατί ο άνθρωπος είναι απόλυτα υπεύθυνος και γιατί ο Θεός δικαίως τον «μέμφεται». Εδώ εμφανίζεται το αντίθετο εννοιολογικό ζεύγος της εποχής. Ο Θεός άπλωσε τα χέρια Του με υπομονή και αγάπη, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του Ισραήλ αρνήθηκε να εμπιστευτεί τη δικαιοσύνη του Θεού, προσπαθώντας να στηριχθεί στα δικά του θρησκευτικά έργα (Προς Ρωμαίους 9:32, 10:3). Όπως λέει το Ησαΐας 65:2 (Ο') / Ησαΐας 65:2 (Μασορητικό), το οποίο παραθέτει ο Παύλος στο Προς Ρωμαίους 10:21: «ὅλην τὴν ἡμέραν ἐξεπέτασα τὰς χεῖράς μου πρὸς λαὸν ἀπειθοῦντα καὶ ἀντιλέγοντα» («όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς έναν λαό που απειθεί και αντιμιλά»). Η σκλήρυνση δεν ήταν λοιπόν αυθαίρετη επιβολή του Θεού πάνω σε έναν αθώο άνθρωπο. Ήταν η δίκαιη παραχώρηση του Θεού απέναντι σε ανθρώπους που επέμεναν να αντιμιλούν, ώστε ακόμα και το δικό τους πείσμα να χρησιμοποιηθεί τελικά για το άνοιγμα της σωτηρίας σε ολόκληρο τον κόσμο (Προς Ρωμαίους 11:11-12).

Στο τέταρτο και τελευταίο βήμα (Προς Ρωμαίους 11:25-32), ο Παύλος αποκαλύπτει τον τελικό σκοπό για τον οποίο κανείς δεν μπορεί να νικήσει το «βούλημα» του Θεού. Η πώρωση ενός μέρους του Ισραήλ δεν είναι οριστική. Είναι προσωρινή και παιδαγωγική («πώρωσις ἀπὸ μέρους τῷ Ἰσραὴλ γέγονεν ἄχρι οὗ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, καὶ οὕτως πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται», Προς Ρωμαίους 11:25-26). Όλη αυτή η πορεία της ιστορίας καταλήγει στη θριαμβευτική διακήρυξη του Προς Ρωμαίους 11:32: «συνέκλεισεν γὰρ ὁ θεὸς τοὺς πάντας εἰς ἀπείθειαν, ἵνα τοὺς πάντας ἐλεήσῃ» («Διότι ο Θεός έκλεισε τους πάντες στην απείθεια, για να ελεήσει τους πάντες»). Να γιατί κανείς δεν μπορεί να σταθεί απέναντι στην απόφαση του Θεού και να τη ματαιώσει: επειδή η ακαταγώνιστη απόφαση του Θεού δεν είναι να καταστρέψει το πλάσμα Του, αλλά να οδηγήσει τελικά όλους τους ανθρώπους στο έλεός Του.

Καταγραφή των Πηγών

1. Παλαιογραφικοί Μάρτυρες Καινής Διαθήκης (INTF / NA28): Πάπυρος P46 (περίπου 200 μ.Χ.), Πάπυρος P131 (3ος αι. μ.Χ.), Κώδικας Σιναϊτικός (01 / א, 4ος αι.), Κώδικας Αλεξανδρινός (02 / A, 5ος αι.), Κώδικας Βατικανός (03 / B, 4ος αι.), Κώδικας Εφραίμ ο Παλίμψηστος (04 / C, 5ος αι.), Κώδικας Κλαρομοντανός (06 / D, 6ος αι.), Κώδικας Boernerianus (012 / G, 9ος αι.), Κώδικες F, K, L, P, Ψ και μικρογράμματα χειρόγραφα 33, 1739.

2. Χωρία Καινής Διαθήκης, Εβδομήκοντα (Ο') και Μασορητικού Κειμένου: Προς Ρωμαίους 9:14-24, 9:30-32, 10:3, 10:21, 11:11-12, 11:19, 11:25-32, 13:2· Πράξεις των Αποστόλων 27:43· Προς Εβραίους 8:8-10· Α' Πέτρου 4:3· Β' Παραλειπομένων 20:6 (Ο') / Β' Παραλειπομένων 20:6 (Μασορητικό)· Ιώβ 9:12, 19 (Ο') / Ιώβ 9:12, 19 (Μασορητικό)· Ιώβ 23:13 (Ο') / Ιώβ 23:13 (Μασορητικό)· Παροιμίαι 9:10 (Ο') / Παροιμίαι 9:10 (Μασορητικό)· Ησαΐας 29:16 (Ο') / Ησαΐας 29:16 (Μασορητικό)· Ησαΐας 46:10 (Ο') / Ησαΐας 46:10 (Μασορητικό)· Ησαΐας 65:2 (Ο') / Ησαΐας 65:2 (Μασορητικό)· Ιερεμίας 18:6 (Ο') / Ιερεμίας 18:6 (Μασορητικό)· Ιερεμίας 38:31-32 (Ο') / Ιερεμίας 31:31-32 (Μασορητικό)· Σοφία Σειράχ 11:7 (Ο'), 41:7 (Ο')· Β' Μακκαβαίων 2:7 (Ο'), 15:5 (Ο')· Δ' Μακκαβαίων 8:18 (Ο').

3. Χειρόγραφα της Νεκράς Θάλασσας (Κουμράν) και Αρχαία Ελληνική Γραμματεία: Μεγάλος Κύλινδρος του Ησαΐα (1QIsaa 39:14-15), Κύλινδροι Ησαΐα 1Q8 (απόσπ. 20:8-9), 4Q57 (4QIsac, απόσπ. 27:36-37), 4Q58 (4QIsad, απόσπ. 2:14-15), Κανόνας της Κοινότητας (1QS 11:17-22), Ευχαριστήριοι Ύμνοι (1QHa 11:25, 12:14, 12:30, 18:4-5), Επίκτητος (Διατριβές 2.12.24), Πλάτων (Νόμοι 769d, 802c), Πολύβιος (Ιστορίαι 6.15.4), Πάπυροι BGU 361 και P.Oxy. 907, Γραμματική της Καινής Διαθήκης Blass-Debrunner-Funk (§341) και τα 6 Ακαδημαϊκά Λεξικά της Ελληνιστικής Κοινής (BDAG, LSJ, Bailly, Abbott-Smith, Moulton-Milligan, Louw-Nida, Muraoka/LEH).

Η Μέθοδος της Ανάλυσης

Η παρούσα έρευνα πραγματοποιήθηκε στην Πλατφόρμα Υπολογιστικής Θεολογίας NoBias (nobias.gr). Στο πρώτο στάδιο ελέγχθηκε η γνησιότητα του εδαφίου στους αρχαιότερους παπύρους του 2ου και 3ου αιώνα και στους μεγάλους κώδικες του 4ου και 5ου αιώνα. Στο δεύτερο στάδιο εξετάστηκε η ακριβής σημασία των λέξεων «ἐρεῖς», «μέμφομαι», «βούλημα» και «ἀνθέστηκεν» σε ολόκληρη την Καινή Διαθήκη, στη Μετάφραση των Εβδομήκοντα, στο Εβραϊκό κείμενο, στους ελληνιστικούς παπύρους και στους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς. Στο τρίτο στάδιο διασταυρώθηκαν τα ευρήματα με τους κυλίνδρους της Νεκράς Θάλασσας (Κουμράν), όπου εντοπίστηκαν τόσο τα χειρόγραφα του Ησαΐα 46:10 όσο και οι ύμνοι για τον πηλό και τη βουλή του Δημιουργού. Τέλος, ελέγχθηκε η λογική συνέχεια ολόκληρης της ενότητας των κεφαλαίων 9 έως 11 της Προς Ρωμαίους Επιστολής, επιβεβαιώνοντας με απόλυτη συνέπεια σε όλες τις παραμέτρους του κειμένου ότι ο Παύλος ανατρέπει τη μοιρολατρική ένσταση του συνομιλητή του και αναδεικνύει το καθολικό έλεος του Θεού.